غفلت
(متن منتشر شده در نشریه) (قسمت دوم)
دریافت فایل word دریافت فایل با متن کاملتر Pdf
غفلت زدایی
بعد از موارد ذکر شده این نکته قابل پرسش است که برای اینکه دچار غفلت نشویم یا اگر دچار شدهایم، چه کنیم که غفلت را به هوشیاری تبدیل نماییم؟ پاسخ اینسؤال در ضمن برخی مطالب گذشته آمده است. به عنوان مثال وقتی یکی از عوامل ایجاد غفلت، کبر است، پرهیز از کبر نیز یکی از راههای دوری از غفلت خواهد بود.
شناخت خدا
مشکل اساسی که باعث غفلت میگردد، عدم شناخت و درک صحیح از خدا و صفات حضرت حق میباشد. خدایی که بعضی از ما میشناسیم، خدایی است که قدرتش از دوست و رفیق و پدر و مادر و... کمتر است. زیرا در حضور او گناه میکنیم و هیچ هراس و شرمی به دل راه نمیدهیم ولی در حضور دیگران گناه نمیکنیم.
این که خداوند از رگ گردن به ما نزدیکتر است.
« وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَریدِ ـ ما انسان را آفریدیم و وسوسههاى نفس او را مىدانیم، و ما به او از رگ قلبش نزدیکتریم!»(ق/16)
این که خداوند قادر و علیم و خبیر است و بر همهچیز ـ حتی بر آنچه که در قلب ما میگذرد ـ احاطه دارد.
«یَعْلَمُ خَائنَةَ الْأَعْینُ وَ مَا تُخْفِى الصُّدُورُ ـ او چشمهایى را که به خیانت مىگردد و آنچه را سینهها پنهان مىدارند، مىداند.»(غافر/19)
امیرالمؤمنین در مناجات شعبانیه میفرماید:« إِلَهِی إِنْ أَنَامَتْنِی الْغَفْلَةُ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ لِلِقَائِکَ فَقَدْ نَبَّهَتْنِی الْمَعْرِفَةُ بِکَرَمِ آلَائِک ـ خدایا اگر بیخبرى از آماده شدن براى دیدارت مرا بهخواب فرو برده، ولى در عوض معرفت بهبزرگى نعمتهایت مرا بیدار کرده.»
اگر تنها به روایتی که در زیر آمده است بتوانیم توجه دائمی داشته باشیم، غفلت از ما دور خواهد شد.
« شخصی نزد امام سجاد علیهالسلام رسید و عرض کرد:
من مردى گنهکارم و صبر نمیتوانم کرد از معصیت و گناه پس پند ده مرا به موعظهای.
حضرت فرمود: پنج کار بکن و هر چه خواهى گناه کن.
اوّل اینکه مخور روزى خدا را و هر چه خواهى گناه کن.
دوم طلب کن موضعى که خدا تو را نبیند و هر چه خواهى گناه کن.
سوم از ملک خدا بیرون رو و هر چه خواهى گناه کن.
چهارم چون ملکالموت بیاید که روح تو را قبض کند پس دفع کن او را از خود و هر چه خواهى گناه کن.
پنجم چون خواست مالک دوزخ تو را داخل آن کند، تو داخل مشو در دوزخ و هر چه خواهى گناه کن.» [1]
یاد خدا
« وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خیفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَکُنْ مِنَ الْغافِلینَ ـ پروردگارت را در دل خود، از روى تضرع و خوف، آهسته و آرام، صبحگاهان و شامگاهان، یاد کن و از غافلان مباش!» (اعراف/205)
«آن ذکر مطلوبى که در این آیه به آن امر شده عبارت است از اینکه انسان ساعت به ساعت و دقیقه به دقیقه به یاد پروردگارش باشد، و اگر احیاناً غفلت و نسیانى دست داد، مجدداً مبادرت به ذکر نموده و نگذارد که غفلت در دلش مستقر گردد.» [2]
نکته دیگر آن است که: « آنان که هر صبح و شام، خدا را یاد نمىکنند، از غافلانند.» [3]
« إِنَّ الَّذِینَ اتَّقَوْاْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائفٌ مِّنَ الشَّیْطَانِ تَذَکَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُون ـ پرهیزگاران هنگامى که گرفتار وسوسههاى شیطان شوند، به یاد (خدا و پاداش و کیفر او) مىافتند و (در پرتو یاد او، راه حق را مىبینند و) ناگهان بینا مىگردند.»(اعراف/201)
حضرت صادق علیهالسّلام فرمود: « مَنْ رَعَى قَلْبَهُ عَنِ الْغَفْلَةِ وَ نَفْسَهُ عَنِ الشَّهْوَةِ وَ عَقْلَهُ عَنِ الْجَهْلِ فَقَدْ دَخَلَ فِی دِیوَانِ الْمُتَنَبِّهِینَ ـ کسى که دل خود را از فراموشى و غفلت از یاد حق باز دارد و نفسش را از شهوت و خواستههاى بیجا و عقل و فکرش را از بلاى جهل و نادانى، از گروه بیداران و آگاهان است.»[4]
امیرالمؤمنین علی علیهالسلام فرمود: « بِدَوَامِ ذِکْرِ اللَّهِ تَنْجَابُ الْغَفْلَةُ ـ با پیوسته به یاد خدا بودن غفلت دلها زائل شود.» [5]
امام سجاد علیهالسلام نیز در دعای مکارمالاخلاق میفرماید: « وَ نَبِّهْنِی لِذِکْرِکَ فِی أَوْقَاتِ الْغَفْلَةِ ـ و در اوقات غفلتم به یاد خود آگاهى ده.»[6]
عبرت
«(سرانجام) بنى اسرائیل را از دریا (رود عظیم نیل) عبور دادیم و فرعون و لشکرش از سر ظلم و تجاوز، به دنبال آنها رفتند. هنگامى که غرقاب دامن او را گرفت، گفت: "ایمان آوردم که هیچ معبودى، جز کسى که بنى اسرائیل به او ایمان آوردهاند، وجود ندارد و من از مسلمین هستم!"* (امّا به او خطاب شد:) الآن؟!! در حالى که قبلاً عصیان کردى، و از مفسدان بودى! * فَالْیَوْمَ نُنَجِّیکَ بِبَدَنِکَ لِتَکُونَ لِمَنْ خَلْفَکَ آیَةً وَ إِنَّ کَثِیرًا مِّنَ النَّاسِ عَنْ آیَاتِنَا لَغَافِلُونَ ـ ولى امروز، بدنت را (از آب) نجات مىدهیم، تا عبرتى براى آیندگان باشى! و بسیارى از مردم، از آیات ما غافلند!» (یونس/90تا92)
خداوند در این آیه میفرماید جنازه فرعون را از آب بیرون آورد تا مردم ببینند و از آن عبرت بگیرند تا از غفلت بیرون بیایند. یعنی عبرت از حوادث و اتفاقات عالم و عبرت از حکایتهای پیشینیان میتواند از غفلت جلوگیری کند.
امام سجاد علیهالسلام در همین خصوص اینگونه دعا میفرماید: « لِمَا طَوَتِ الْغَفْلَةُ عَنَّا مِنْ تَصَفُّحِ الِاعْتِبَارِ نَاشِراً، حَتَّى تُوصِلَ إِلَى قُلُوبِنَا فَهْمَ عَجَائِبِهِ، وَ زَوَاجِرَ أَمْثَالِهِ الَّتِی ضَعُفَتِ الْجِبَالُ الرَّوَاسِی عَلَى صَلَابَتِهَا عَنِ احْتِمَالِهِ ـ (بار خدایا... چنان کن که قرآن...) طومار عبرتها را که به دست غفلت پیچیده شده پیش روى ما بگشاید، تا عجایب قرآن و مثلها و قصههاى هشدار دهنده آن ـ که کوههاى سخت از تحمل آن ناتوانند ـ به دلهاى ما راه یابد.»